Ana Sayfaİç Denetim

Türk Kamu Yönetiminde

İç Denetim
  • Geleneksel Teftiş ve İç Denetim
  • İç Denetimin Bileşenleri
  • Avrupa Birliği’nde İç Denetim
  • Kamuda İç Denetime Geçiş
  • Kamu İç Denetiminin Temel Açmazları

Giriş

 

Son yıllarda Türkiye’de, geleneksel kamu yönetimi anlayışından çağdaş kamu yönetimi anlayışına geçmek yönünde bir kararlılık mevcuttur. Yönetim sorumluluğu, yatay organizasyon, sonuç ve hedef odaklı, gelecek yönelimli, katılımcı ve paylaşımcı, ahlâki değerleri önemseyen, hantal olmayan, hızlı karar alabilen, şeffaf ve hesap verebilen çağdaş bir kamu yönetimi oluşturma gayretleri, Avrupa Birliği’nin de yardımlarıyla, demokratik bir toplum perspektifinde sürmektedir. Bu minvalde sistemin iyileştirilmesi ihtiyacından doğan; merkezi idare, yerel yönetimler, personel rejimi ve denetim sistemi başta olmak üzere birçok alanda değişim niyeti ve iradesinden bahsetmek mümkündür.

 

Devlet yönetiminde; hataları önlemek, risk ve zayıflıkları belirlemek, iyi uygulama örneklerini yaygınlaştırmak, yönetim sistemlerini geliştirmek, yönetime yardımcı olmak ve değer katmak; kişiler, birimler ve spesifik denetimler yerine sistem ve süreç odaklı ve de geleneksel teftiş yapılarının bıraktığı olumsuz denetim imajını silmek üzere, iç denetim 2004 yılından itibaren Türk bürokrasisinde yerini almaya başlamıştır.

 

Çağdaş yönetimler, yüzlerini hiyerarşik bürokrasiden iyi yönetişime doğru çevirmiş durumdadırlar. Otoriteye dayalı politika oluşturma ve uygulama sürecini içeren “yönetim” kavramının aksine “yönetişim” kavramı; vatandaşların çıkarlarının birleştirildiği, farklılıklar arasında orta yol bulunduğu, hak ve sorumlulukların hayata geçirildiği mekanizmaları, süreçleri ve kurumları kapsamaktadır. Saydamlık, kamu kaynaklarının etkili kullanımı, katılım, dürüstlük ve hesap verme sorumluluğu “iyi yönetişim” in temel unsurları arasında sayılmaktadır.

 

Daha kaliteli mal ve hizmet üretme eğilimi ve rekabet ortamı organizasyonları değişime zorlamaktadır. Kamu yönetimleri de organizasyon olarak değişimdeki yerini almak çabasındadır. Daha fazla yetkilendirme ve sorumluluk üstlenme; bürokratik kademelerin azaltılması; katılımcı ve ekip çalışmasına dayanan bir yönetim anlayışının geliştirilmesi; küçülme ve genel giderlerin kısılması; süreçlerin kolaylaştırılması; değer yaratmayan faaliyetlerin ortadan kaldırması, sistemlerin ve süreçlerin yeniden yapılandırılıp kolaylaştırılması, gereksiz işlerin azaltılması, en iyi uygulama örneklerinin adapte edilmesi ve geleneksel denetim süreçlerinin yeniden dizayn edilmesi gibi yaklaşımlar evrensel düzeyde kabul görmeye başlamıştır.

 

Yönetim felsefelerinin değişmeye başladığı bir düzlemde, yönetimin bir alt süreci olan denetimde de değişimin olması olağandır. Türkiye’deki geleneksel teftiş anlayışının çağdaş gelişmelerin dışında kaldığı düşüncesi, kamu yönetimi ve işletme yönetimi alanında çalışan bilim adamlarınca dile getirilmektedir. İncelemede, denetimin yönünü geleneksel teftişten iç denetime çevirmesi zorunluluğu ve iç denetimle gelen yeni tutumlar üzerinde durulacaktır.

 

Kamu Yönetiminde Paradigma Değişimi

Geleneksel Yönetim

(Modern Weberyen Bürokrasi)

Yeni Kamu Yönetimi

(Post Modern Bilgi Toplumu Bürokrasisi)

Bürokrasinin hâkimiyetinde, gizlilik esas, açıklık istisna.

Kamu yönetimi, bürokrasinin insafına terk edilmeyecek kadar önemli. Şeffaf, hesap verilebilir ve katılımcı yönetişim.

Sanayi toplumunun örgütlenme modeli olan katı hiyerarşik ve mekanik örgütlenme.

Teknolojik değişimlere uyumlu, esnek yatay örgütlenme, iç ve dış katılımı sağlayan performans esaslı çalışma kültürü.

Biçimsel, merkeziyetçi, aşırı kuralcı, kendini farklı gören ve vatandaşa duyarsız, ‘yukarıdan aşağıya’ tepeden yürütme, yavaş, hantal, sorumluluktan kaçınan, idare-i maslahatçı.

Güçlü yerel yönetimler, vatandaşa karşı sorumlu, kaliteye odaklı, emir komutadan ziyade ikna edici, yol gösteren, çalışanlarına sahiplik duygusu veren, başarı veya başarısızlık vatandaşın memnuniyetine endeksli.

Muhafazakâr. Değişim, mevcut çıkarları tehdit ettiğinden değişime ve yeniliklere kapalı, kolay değişmeyecek kadar büyük.

Değişime açık, kaliteli mal ve hizmet üretebilme kapasitesine sahip.

Mekanik anlayışın etkisiyle düşünmeyen, sorgulamayan ve işleri etkili yürütemeyen bir bürokrasi, hata yapmaktan korkan, araçlarla amaçların yer değiştirdiği bir yapı.

Vizyon sahibi, yetkiyi paylaşan, risk almakta arzulu, başarıyı ödüllendiren, ekip çalışmasına yönelmiş, kitlesel üretim yerine farklılığa dayalı üretime yönelen.

Sadece bürokrasinin üstlendiği/yüklendiği, hesabın makamlara verildiği, üretim sürecinin sonunda yapılan ve sistematik olmayan denetimler.

Bürokrasi dışında, bireylerin ve toplumun katılım şansının olduğu, süreç içinde yapılan, yol gösteren, teknoloji ağırlıklı, öz değerlendirmeye dayalı, güven esaslı denetimler.

 
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a1/OECDMitgliedsstaaten.png

 

OECD Ülkelerindeki Teftiş/Denetim Modellerinin Genel Mukayesesi

Teftiş Kurulları

(Geleneksel Teftiş)

İç Denetim

(İç Kontrol, Risk Yönetimi, Yönetişim)

Kıta Avrupası - Güney Ülkeleri denetim modelidir. Merkeziyetçi yönetim yapısı hâkimdir.

Anglosakson - Kuzey Ülkeler denetim modelidir. Adem-i merkeziyetçi (desantralizasyon) yönetim yapısı güçlüdür. Yönetim sorumluluğu ilkesi vardır.

Uygulandığı Ülkeler: Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz, Yunanistan, Türkiye.

Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Avustralya, Kanada, Hollanda, Finlandiya, Norveç, İsveç.

Devlet/bürokrasi merkezlidir.

İnsan odağa alınır. Güven esaslıdır.

Uygunluk denetimleriyle yolsuzlukla mücadeleyi önceler. Mevzuata uygunluğu esas alır. Birey, olay ve işlem odaklı teftiş yapar. Reaktifir.

Uluslararası denetim standartlarıyla çağdaş denetim tekniklerini kullanır. Risk esaslı ve sistematik süreç denetimleri yapar. Proaktiftir.

Statükonun gözlemcisidir.

İyi uygulama örneklerini arar; idareyi geliştirerek yardım eder. Değişimin öncüsüdür. Örgüte değer katar.

Çoğunlukla insanların eksik ve kusurlarına odaklanır.

Sistemlerin hatalarını ve eksikliklerini giderir.

 

 

 

Şener GÖNÜLAÇAR

sgonulacar@gmail.com

2008

Türk Kamu Yönetiminde İç Denetim